Tutuklama Kararı Verilirse Ne Olur? Şartları ve İtiraz
Tutuklama kararı verilmesi hâlinde, şüpheli veya sanığın özgürlüğü kısıtlanır; ancak tutuklama bir ceza değil, ceza yargılamasında uygulanan geçici bir koruma tedbiridir. Bu süreçte tutuklama nedenleri, tutuklama kararı verilmeyecek haller, katalog suçlar, tutukluluğun süresi ve tutuklamaya itiraz hakkı büyük önem taşır.
Savcı tutuklama kararı isterse ya da mahkeme tutuklama kararı verirse ne olur, tutuklama kararını kim verir, asliye ceza tutukluluk süresi nedir, tutuklama yasağı bulunan suçlar hangileridir gibi sorulara bu yazıda güncel mevzuat çerçevesinde ayrıntılı olarak yer verilmiştir.
TUTUKLULUK – TUTUKLAMA KARARI
Neden Tutukluluk Kararı Verilir?
Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin olması halinde, şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa; şüpheli veya sanığın davranışları delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma, hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa ve şüphelinin, işlediği düşünülen suç kanunda belirtilen katalog suçlardan biriyse şüpheli için tutuklama / tutukluluk nedeni var sayılabilir.
Tutuklama için, kamu davası açılabilmesi için gerekli olan yeterli şüpheden daha yoğun bir şüphenin varlığı aranmaktadır. Sadece kamu davası açılabilmesi için gerekli olan yeterli şüpheden daha yoğun bir şüphenin varlığı halinde, soruşturma evresinde tutuklama kararı verilememesi gerekmektedir.
Tutuklama kararını Kim Verir?
🔹 Soruşturma aşamasında (dava açılmadan önce):
Cumhuriyet savcısı, tutuklama talebinde bulunur.
Kararı vermeye yetkili olan: Sulh Ceza Hâkimliği’dir.
🔹 Kovuşturma aşamasında (dava açıldıktan sonra):
Tutuklama kararı, davaya bakan ceza mahkemesi tarafından verilir (Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemesi). Mahkeme, bu kararı Cumhuriyet Savcısının istemi üzerine verebileceği gibi, soruşturma evresinden farklı olarak, resen de sanığı tutuklayabilir.
Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir.
Şüpheli veya sanığın müdafi alma hakkı kural olarak talebe bağlı olup, belirli durumlarda talebe bağlı olmaksızın gerçekleşir. Örneğin şüpheli veya sanığın çocuk, malul veya sağır dilsiz olması ya da suça konu fiilin cezasının alt sınırının 5 yıldan fazla hapis olması durumlarında zorunlu müdafi görevlendirilir. Buna halk arasında CMK avukatı, baro avukatı da denir. (CMK md.150)
Ancak tutukluluk durumunda sanığın müdafiden yararlanması hakkı ise özel zorunlu müdafiilik hallerindendir. CMK madde 101/3’e göre şüpheli veya sanığın çocuk, malul veya sağır dilsiz ya da suça konu fiilin cezasının alt sınırının 5 yıldan fazla hapis olmasa dahi hukuki yardım sunmak üzere tutuklama sorgusu sırasında bir müdafii hazır bulundurulacaktır.
Katalog Suç Nedir? Tutuklama Kararı Verilen Suçlar Nelerdir?
✅ 2024 itibarıyla geçerli güncel katalog suç listesi (genişletilmiş)
Aşağıdaki suçların tamamı, artık CMK m.100/3 kapsamında tutuklama nedeninin var sayılabileceği katalog suçlardır:
TCK’dan Doğrudan Alınan Katalog Suçlar:
Soykırım ve İnsanlığa Karşı Suçlar (TCK md. 76, 77, 78)
Göçmen Kaçakçılığı ve İnsan Ticareti (TCK md. 79, 80)
Kasten Adam Öldürme ve Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Öldürme (TCK md. 81, 82, 83)
Kadına ve Kamu Görevlisine Karşı İşlenen Kasten Yaralama (TCK md. 86/3 bent b, e, f)
Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Yaralama (TCK md. 87)
İşkence ve Eziyet (TCK md. 94, 95)
Cinsel Saldırı (Birinci Fıkra Hariç, TCK md. 102)
Çocukların Cinsel İstismarı (TCK md. 103)
Hırsızlık (TCK md. 141, 142)
Yağma (Gasp) (TCK md. 148, 149)
Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti (TCK md. 188)
Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma ve Yönetme (TCK md. 220, 2, 7 ve 8 hariç)
Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (TCK md. 302–308)
Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (TCK md. 309–316)
Diğer Kanunlardan Gelen Katalog Suçlar:
Silah Kaçakçılığı (6136 sayılı Kanun md. 12)
Zimmet Suçu (4389 sayılı Bankalar Kanunu md. 22/3-4)
Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda Hapis Cezasını Gerektiren Suçlar (4926 sayılı Kanun)
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nda Suçlar (2863 sayılı Kanun md. 68, 74)
Kasten Orman Yakma (6831 sayılı Orman Kanunu md. 110/4-5)
İzinli Gösteriye Zorla Müdahale ve Şiddet (2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu md. 33)
Terörle Mücadele Kanunu’nda Belirtilen Suçlar (3713 sayılı Kanun md. 7/3)
Yeni Eklenen Katalog Suçlar:
Kadına Karşı İşlenen Kasten Yaralama Suçu (12/5/2022 – 7406 sayılı Kanun)
Sağlık Kurum ve Kuruluşlarında Görevli Personele Karşı Görevleri Sırasında veya Dolayısıyla İşlenen Kasten Yaralama Suçu (12/5/2022 – 7406 sayılı Kanun)
Eğitim Kurumlarında Görevli Personellere Karşı Görevleri Sırasında veya Dolayısıyla İşlenen Kasten Yaralama Suçu (10/10/2024 – 7528 sayılı Kanun)
⚠️ Önemli Not: Katalog suçlar bakımından tutuklama zorunlu değildir, sadece tutuklama nedeninin var sayılabileceği belirtilmiştir. Yine de hâkim her somut olayda tutuklamayı ölçülülük ilkesi çerçevesinde değerlendirmelidir.
Hangi Durumlarda Tutuklama Kararı Verilmez?
Tutuklama Yasağı Olan Haller:
Sadece adli para cezası öngörülen suçlarda tutuklama kararı verilemez.
Hapis cezasının üst sınırı 2 yılı aşmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez. (CMK m.100/4)
Sanığa güvence belgesi verilmişse, duruşmaya geldiğinde tutuklanamaz. Yani mahkeme, gaip veya kaçak olan sanık hakkında, duruşmaya gelmesi halinde tutuklamayacağı konusunda güvence verebilir, bu güvence de koşullara bağlanabilir. (CMK md.246, 248/7) Böylece, hakkında güvence belgesi verilmiş olan sanık duruşmaya geldiğinde tutuklanamayacaktır. Ancak, sanık hapis cezası ile mahkum olur veya kaçma hazırlığında bulunur veya güvence belgesinin bağlı olduğu koşullara uymazsa belgenin hükmü kalmaz.
Cezai sorumluluğu olmayan kişiler hakkında (12 yaşından küçük çocuklar, 12-15 yaş arasında olup algılama yetisi olmayanlar, akıl hastaları, 15 yaşını doldurmamış sağır ve dilsizler) tutuklama kararı verilemez.
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı 5 yılı aşmayan hapis cezası gerektiren fiiller nedeniyle tutuklama kararı verilemez. Suç tarihindeki değil, tutuklama kararının verileceği tarihteki yaş esas alınır. (ÇKK m.21)
⚠️ Ancak vücut dokunulmazlığına karşı suçlarda (kasten veya taksirle yaralama, taksirle öldürme vb.) ceza sınırı ne olursa olsun, koşullar varsa mahkeme tutuklama kararı verebilir.
TUTUKLAMA KARARI NASIL KALKAR?
Şüphelinin veya Sanığın Serbest Bırakılması
Cumhuriyet Savcısının Re’sen Serbest Bırakma Yetkisi:
Soruşturma evresinde, Cumhuriyet savcısı adli kontrol veya tutuklamanın artık gereksiz olduğu kanaatine varırsa, şüpheliyi re’sen (kendiliğinden) serbest bırakabilir.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı:
Savcılık, soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse, şüpheli kendiliğinden serbest bırakılır.
Her Aşamada Salıverilme Talebi:
Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında, şüpheli veya sanık, salıverilmesini talep edebilir.
Karar Mercii:
Tutukluluğun devamına veya salıverilme talebine ilişkin karar, ilgili sulh ceza hâkimi ya da davaya bakan mahkeme tarafından verilir.
İtiraz Hakkı:
Tutukluluğun devamına veya salıverilme talebinin reddine ilişkin verilmiş kararlara karşı, itiraz yolu açıktır.
TUTUKLAMA KARARINA İTİRAZ SÜRESİ 2025
01 Haziran 2024 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle, CMK 268/1 maddesine göre tutuklama kararına itiraz süresi değişmiştir. 5237 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu madde 101/5, madde 104/2, madde 267 ve madde 268’e göre tutuklama kararına karşı güncel itiraz süresi, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta olarak belirlenmiştir. Bu süre içinde itiraz edilmezse, tutuklama kararı kesinleşir ve hukuki itiraz hakkı kaybedilir.
Yakınım veya Eşim veya Aile Üyem Tutuklandı: Tutuklama Kararına Karşı Ne Yapılır?
Tutuklama kararına nasıl itiraz edilir? Hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde 35 inci maddeye göre ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşulu ile zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Tutanakla tespit edilen beyanı ve imzayı mahkeme başkanı veya hâkim onaylar. 263 üncü madde hükmü saklıdır.
Kararına itiraz edilen hâkim veya mahkeme, itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde, itirazı incelemeye yetkili olan mercie gönderir.
Tutuklama Kararına İtiraz Başvurusu Kimler Tarafından Yapılabilir?
Tutuklamaya itiraz başvurusu, şüpheli veya sanığın kendisi tarafından yapılabilir.
Aynı şekilde, tutuklanan kişinin avukatı da itiraz başvurusunda bulunabilir.
Tutuklanan kişinin yasal temsilcisi (örneğin, babası, annesi veya diğer yasal temsilcileri) de itiraz hakkına sahiptir.
Ayrıca, tutuklunun eşi de tutuklama kararına itiraz başvurusunda bulunabilir.
Sulh Ceza Hakimliğinin Verdiği Tutuklama Kararına Yapılan İtirazı Hangi Merci İnceler?
Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin verdiği kararlara karşı yapılan itirazların incelenmesi, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimine aittir. İtirazı incelemeye yetkili mercilerin farklı olduğu hâllerde, itirazların gecikmeksizin incelenmesi amacıyla, kararına itiraz edilen sulh ceza hâkimliği tarafından gerekli tedbirler alınır. Sulh ceza hâkimliği işleri, asliye ceza hâkimi tarafından görülüyorsa itirazı inceleme yetkisi ağır ceza mahkemesi başkanına aittir. (CMK m.268/2-b).
⚠️ Önemli Not: 01/01/2022 tarihinde yürürlüğe giren kanun değişikliği ile Sulh Ceza Hakimliklerinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına karşı dikey itiraz usulü getirilmiştir. böylece Sulh Ceza Hakimliklerinin söz konusu kararlarına itirazların başka Sulh Ceza Hakimliklerince incelenmesi uygulamasına son verilmiş ve itirazların bir üst mahkeme olan Asliye Ceza Mahkemesi tarafından incelenmesi hükme bağlanmıştır.
Asliye Ceza Mahkemesi Tarafından Verilen Tutuklama Kararına Yapılan İtirazı Hangi Merci İnceler?
Asliye Ceza Mahkemesince verilen tutuklama kararına karşı yapılan itiraz, kararı veren Asliye Ceza Mahkemesi’nin yargı çevresinde bulundukları Ağır Ceza Mahkemesine ve bu mahkeme ile başkanı tarafından verilen kararlar hakkındaki itirazların incelenmesi, o yerde Ağır Ceza Mahkemesinin birden çok dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye; son numaralı daire için birinci daireye; o yerde ağır ceza mahkemesinin tek dairesi varsa, en yakın ağır ceza mahkemesine aittir. bak
TUTUKLULUĞUN İNCELENMESİ (CMK m.108)
Soruşturma Evresinde Tutukluluğun İncelenmesi:
Şüpheli tutukevinde bulunduğu sürece, en geç 30 günlük aralıklarla, tutukluluğun devamının gerekip gerekmediği değerlendirilir.
Bu değerlendirme, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine, sulh ceza hâkimi tarafından yapılır.
Karar verilirken, CMK m.100’deki tutuklama şartları göz önünde bulundurulur.
Şüpheli ve müdafi dinlenerek karar verilir.
Şüpheli Tarafından Talep Edilmesi:
Tutukluluk halinin incelenmesi, yalnızca savcılık talebiyle değil, şüphelinin kendisi tarafından da talep edilebilir.
Bu talep de 30 günlük süre içerisinde yapılabilir.
Kovuşturma Evresinde İnceleme:
Mahkeme veya hâkim, tutuklu sanığın durumunu:
Her duruşmada,
Duruşma aralarında gerekli görürse,
Veya yine 30 günlük süre dolmadan re’sen inceleyerek karara bağlayabilir.
TUTUKLAMA SÜRESİ EN FAZLA NE KADAR?
1. Soruşturma Aşamasında Tutuklama Süresi
Ağır Ceza Mahkemesi görevine girmeyen suçlarda: En fazla 6 ay
Ağır Ceza Mahkemesi görevine giren suçlarda: En fazla 1 yıl
Terör suçu ve toplu suçlarda: En fazla 1,5 yıl + gerekirse 6 ay uzatma (toplam 2 yıl)
2. Asliye Ceza Mahkemesi Görevine Giren Suçlarda Tutuklama Süresi
Temel süre: En fazla 1 yıl
Zorunlu hallerde uzatma: 6 ay daha (toplam 1,5 yıl)
3. Ağır Ceza Mahkemesi Görevine Giren Suçlarda Tutuklama Süresi
Temel tutukluluk süresi: En fazla 2 yıl
Zorunlu hallerde uzatma: En fazla 3 yıl daha (Toplam 5 yıla kadar)
Terör suçları ve toplu suçlarda: En fazla 2 yıl + gerekirse 5 yıl uzatma (Toplam 7 yıla kadar)
Yukarıdaki tutukluluk süreleri, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar bakımından ise dörtte üç oranında uygulanır.
Tutukluluk süreleri azami süreler olup, hiçbir şekilde kişinin bu süre doluncaya kadar tutabileceği anlamına gelmez. Üst sınırın aşılmadığı durumlarda dahi, somut olaylarda tutukluluk makul süreyi aşmışsa, anayasal hakkın ihlal edildiği sonucuna varılacaktır. (AYM, Murat NARMAN, B. No: 2012/1137, 2.7.2013)
GIYABİ TUTUKLAMA
Şüpheli veya sanığın yokluğunda tutuklama kararı verilebilir mi?
Gıyapta tutuklama ancak bir halde kabul edilmiştir. Buna göre kaçak hakkında 100. ve sonraki maddeler gereğince, sulh ceza hakimi veya mahkeme tarafından tutuklama kararı verilebilir. (CMK md. 248/5) Burada sözü edilen kaçak yurt dışında bulunan kaçaktır.(Yürürlük Kanunu m.5/2) Yoklukta tutuklama, asıl olarak suçluların iadesi kurumunun işletilebilmesi amacıyla kabul edilmiştir.
HUKUKİ UYARI: www.mesudebusrakucuk.av.tr resmi kaynak değildir. Paylaşılan tüm veriler bilgi amaçlı olup, olası yanlışlıklardan kaynaklı sorumluluk kabul edilmez. Kullanıcılar sunulan bilgileri ve emsal Yüksek Mahkeme kararlarını resmi kaynaklardan teyit etmelidir.
