Uyuşturucu Ticareti Suçu ve Cezası

1. Bir maddenin, Türk Ceza Kanunu kapsamında suç sayılan uyuşturucu veya uyarıcı maddelerden olup olmadığı nasıl belirlenir?

Öncelikle, şüpheli maddenin laboratuvar ve bilimsel analiz yapma yetkinliğine sahip, uzman kadrosu bulunan bir kuruluşa gönderilmesi gerekmektedir. Bu analiz kapsamında; maddenin içerdiği etken maddelerin fiziksel ve kimyasal özellikleri, kimyasal adları, bunlardan hangilerinin uyuşturucu veya uyarıcı madde niteliği taşıdığı, uyuşturucu veya uyarıcı madde sayılmasının yasal dayanakları ile her bir uyuşturucu maddenin saf ağırlığının tespit edilmesi zorunludur.

Düzenlenecek raporda, kimyasal adı ve özellikleri açıkça belirtilen maddenin; 2313 sayılı Kanun’un 1, 2 ve 3. maddelerinde, 3298 sayılı Kanun’un 1 ve 4. maddelerinde veya 2313 ya da 3298 sayılı Kanunların verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararlarında yer alması hâlinde, söz konusu madde Türk Ceza Kanunu kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı madde olarak kabul edilir.

2. Uyuşturucu Madde İmal Etme Suçu Nedir?

İki ya da daha fazla maddenin kimyasal tepkimeye sokulması suretiyle uyuşturucu madde elde edilmesi, mevcut bir uyuşturucu maddenin başka bir uyuşturucu maddeye dönüştürülmesi ya da bir uyuşturucu maddenin damıtma, elektroliz veya benzeri yöntemlerle ayrıştırılarak arıtılması işlemleri, uyuşturucu madde imal etme suçu kapsamında değerlendirilir.

Uyuşturucu maddenin ticari amaçla değil, kişinin kendi kullanımı için imal edilmesi de bu suçun oluşmasını engellemez. Başka bir ifadeyle, imal fiilinin varlığı hâlinde kullanım amacı gözetilmeksizin uyuşturucu madde imal etme suçu meydana gelir.

3. Uyuşturucu Madde İthal Etme Suçu Nedir?

Uyuşturucu maddenin; gümrük kapılarından veya gümrük kapıları dışında kara, deniz ya da hava yolu kullanılarak başka bir ülkeden Türkiye’ye, Türkiye ülkesine dâhil sayılan yerlere sokulması uyuşturucu madde ithal etme suçunu oluşturur.

Püf Nokta: Bu suçun oluşabilmesi için, failin uyuşturucu maddeyi Türkiye’ye sokma fiilini gizlemiş olması gerekir. Kişinin, uyuşturucu maddeyi ülkeye sokmaya çalıştığını gümrük görevlilerinden gizlememesi hâlinde; fiil, olayın özelliklerine göre bulundurma, nakletme veya sevk etme suçu kapsamında değerlendirilecektir.

4. Uyuşturucu Madde İhraç Etme Suçu Nedir?

Uyuşturucu maddenin; gümrük kapılarından veya gümrük kapıları dışında kara, deniz ya da hava yolu kullanılarak Türkiye’den başka bir ülkeye çıkarılması, uyuşturucu madde ihraç etme suçunu oluşturur.

Püf Nokta: Suça konu maddenin miktarı kullanım sınırlarını aşmıyor ve madde başkasına devredilmemiş ise; fiil, ihraç suçu olarak değil, kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu kapsamında (TCK m. 191) değerlendirilir.

5. TCK m. 188/3 kapsamında; uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız ya da ruhsata aykırı şekilde ülke içinde satma, satışa arz etme, başkalarına verme, sevk etme, nakletme, depolama, satın alma ve kabul etme suçlarının kapsamı nedir?

Öncelikle “ruhsatsız veya ruhsata aykırı” kavramının ne ifade ettiğinin açıklığa kavuşturulması gerekir. Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin imal edilmesi, ithal veya ihraç edilmesi ile satışı dâhil her türlü ticari faaliyeti, devlet tekeline alınmış olup Sağlık Bakanlığı’nın denetim ve iznine tabidir. Yetkili makam tarafından bazı maddeler tamamen yasaklanabileceği gibi, bazı maddeler ruhsata bağlanarak sınırlı şekilde kullanılmasına da izin verilebilir. Ruhsata bağlanan uyuşturucu veya uyarıcı maddeler bakımından ruhsat verme yetkisi Sağlık Bakanlığı’na aittir.

Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ruhsatta belirtilen miktardan fazla olması, niteliğinin veya karışım içindeki oranının ruhsatta yazılandan farklı bulunması, ruhsatta belirtilen yer dışında bulundurulması ya da ruhsatta öngörülen kullanım amacının dışına çıkılması hâllerinde ruhsata aykırılık söz konusu olur.

Satmak, bir kimsenin maliki veya zilyedi olduğu uyuşturucu ya da uyarıcı maddeyi bedel karşılığında başkasına devretmesidir.

Satışa arz etmek ise, uyuşturucu maddenin satılması amacıyla pazarlık yapılması veya satış teklifinde bulunulması gibi fiilleri ifade eder.

Satın almak, bir kimsenin uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi malikinden ya da zilyedinden bedel karşılığında devralmasıdır. Satın alınan maddenin miktarı kullanım sınırlarını aşmıyor ise, satın alan kişi bakımından fiil kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu (TCK m. 191) kapsamında değerlendirilir.

Başkalarına verme, bir kimsenin maliki veya zilyedi olduğu uyuşturucu ya da uyarıcı maddeyi bedel almaksızın bir başkasına devretmesidir.

Sevk etmek, kişinin maliki veya zilyedi olduğu uyuşturucu maddeyi kullanma amacı olmaksızın, bir başkası aracılığıyla bulunduğu yerden başka bir yere göndermesidir.

Nakletmek, kendisine veya başkasına ait uyuşturucu ya da uyarıcı maddenin kullanma amacı olmaksızın, bulunduğu yerden başka bir yere taşınması veya götürülmesi fiilidir.

Depolamak, uyuşturucu veya uyarıcı maddenin bedel karşılığında ya da hatır için olup olmadığına bakılmaksızın, belirli bir yerde saklanması veya muhafaza edilmesidir.

Kabul etmek ise, bir kimsenin başkasına ait uyuşturucu veya uyarıcı maddenin mülkiyetini ya da zilyetliğini bedelsiz olarak üzerine alması anlamına gelir.

6. Ev aramasında ele geçirilen uyuşturucu maddelerin, kullanmak amacıyla mı yoksa başkalarına temin amacıyla mı bulundurulduğu nasıl belirlenir?

Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin başkalarına temin amacıyla bulundurulduğunun kabul edilebilmesi için, bu hususun kesin ve inandırıcı delillerle ortaya konulması gerekir. Bu kapsamda, yalnızca gizli soruşturmacı beyanı ya da 155 hattına yapılan ihbar tek başına uyuşturucu ticareti suçunun ispatı için yeterli değildir.

Failin bulundurduğu uyuşturucu maddelerin çok sayıda küçük paketler hâlinde ambalajlanmış olması, maddenin ev içinde kolayca fark edilemeyecek şekilde (örneğin dolap arkasında, gazeteye sarılı vaziyette) saklanması gibi hususlar, maddelerin başkalarına temin edilmek amacıyla bulundurulduğuna ilişkin önemli değerlendirme kriterleri arasında yer alır.

Bununla birlikte; failin uyuşturucu madde kullanım alışkanlığının bulunup bulunmadığı, daha önce aynı suçtan sabıkasının olup olmadığı, düzenli bir işinin ve gelir kaynağının bulunup bulunmadığı, ek gelire ihtiyaç duyup duymadığı ile ele geçirilen maddenin miktarının bir yıllık kullanım sınırlarını aşıp aşmadığı hususları da somut olayın değerlendirilmesinde büyük önem taşır.

7. 155 hattı üzerinden yapılan anonim uyuşturucu ticareti ihbarı, tek başına delil olarak kabul edilir mi?

Hayır, 155 hattı üzerinden yapılan anonim ihbar tek başına delil niteliği taşımaz. Ancak bu tür bir ihbar, delile ulaşılabilmesi amacıyla yararlanılan bir başlangıç aracı olarak kabul edilir.

Söz konusu ihbarın delil olarak değerlendirilebilmesi için; ihbarda bulunan muhbirin kovuşturma aşamasında ortaya çıkarılması, tanık sıfatıyla dinlenmesi ve sanık ile müdafiine bu kişiye soru sorma imkânının tanınması gerekir. Aksi hâlde, yalnızca anonim ihbara dayanılarak cezalandırmaya gidilmesi hukuken mümkün değildir.

Bu yaklaşım, Yargıtay 10. Ceza Dairesi içtihatlarıyla istikrar kazanmıştır (18.06.2009 tarihli, 2009/4849 E., 2009/11873 K. sayılı; 14.07.2009 tarihli, 2009/8469 E., 2009/14072 K. sayılı kararlar).

8. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti Suçunda Cezanın Artırılmasını Gerektiren Nitelikli Haller Nelerdir?

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunun daha ağır cezayla cezalandırılmasını gerektiren nitelikli hâller, başlıca şu durumlardan oluşmaktadır:

• Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin çocuğa verilmesi ya da satılması,
• Suça konu maddenin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid veya bunların türevlerinden olması,
• Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte ya da bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi,
• Suçun sağlık mesleği mensupları tarafından işlenmesi,
• Suçun; okul, yurt, hastane, kışla, ibadethane gibi binalarda veya bu binaların çevre duvarı, tel örgü ya da benzeri engellerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden daha yakın mesafe içindeki umuma açık alanlarda işlenmesi.

Yukarıda sayılan hâllerin varlığı durumunda, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu bakımından öngörülen temel ceza artırılarak uygulanır.