MAAŞ HACZİ – ÜCRET HACZİ

Maaş haczi ücret haczi nedir? Maaşın ne kadarı haczedilebilir? Maaş haczi nasıl yapılır? Maaş haczinde sıra nasıl belirlenir? Emekli sandığı, SSK ve Bağkur emekli aylığı haczedilebilir mi? – 4A, 4B, 4C. Dul ve yetim maaşları haczedilebilir mi? Maaş haczine itiraz edilebilir mi? Maaş haczi nasıl hesaplanır? Maaşa haciz gelirse ne kadar kesilir? Hangi ödemeler haczedilebilir, Hangileri haczedilemez? İtiraz hakkı var mı?

MAAŞ HACZİ – ÜCRET HACZİ

Maaş haczi / Ücret haczi, İcra ve İflas Kanunu İİK madde 83 ve 355 maddeleri gereğince borçlu olan çalışanın maaşının belirli bir kısmına, alacaklının talebi üzerine icra dairesi tarafından el konulması işlemidir. Bu işlem kapsamında, borçlunun maaşından yasal sınırlar içinde belirlenen oranda kesinti yapılır ve bu kesinti, borç tamamen ödeninceye kadar devam eder. Süreç boyunca işveren, icra dairesinden gelen haciz yazısına uygun şekilde düzenli kesinti yapmakla yükümlüdür.

⚠️ Personelinin maaşına icra dairesi tarafından haciz emri gönderilen işveren ne yapmalıdır?
Cevabı öğrenmek için buraya tıklayın.

MAAŞIN NE KADARI HACZEDİLEBİLİR?

İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesine göre icra müdürü, borçlunun maaşının en az dörtte birini haczetmekle yükümlüdür. Borçlunun ve ailesinin sosyal, sağlık ve eğitim durumu elverişli ise, bu oran artırılabilir. Ancak haciz oranı hiçbir durumda net maaşın dörtte birinden az olamaz.

İcra ve İflas Kanunu böyle bir imkân tanısa da, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik edilemez. Bu düzenlemeyle birlikte, işçi ücretlerinde dörtte birlik oran üst sınır olarak kabul edilir ve bu sınırın aşılması işçinin açık rızası olmadıkça mümkün değildir.

Ancak burada nafaka alacakları bakımından bir istisna söz konusudur. Borçlunun nafaka borcu bulunması halinde, nafaka alacağı öncelikli alacak sayılır ve bu durumda yapılan kesinti, maaşın dörtte birini aşabilir. Mahkemece hükmedilen nafaka tutarı kadar kesinti yapılması mümkündür.

Öte yandan, ücret haczi sadece çıplak maaşla sınırlı değildir. İşverenin işçiye sabit maaş dışında yaptığı ödemeler –örneğin prim, ikramiye, kâr payı, komisyon, fazla mesai, hafta tatili ücreti ve sosyal yardımlar– “ücretin eki” (esas ücrete munzam tediye) sayıldığından maaş haczine dâhil edilebilir.

6772 Sayılı Kanun’un 4. maddesinde “fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam tediyelerin haczedilemeyeceği” şeklinde belirtilen hüküm ise, kamu işçilerine verilen ilave tediye (devlet ikramiyesi) ile ilgilidir. Bu hüküm sadece kamu işçileri için geçerlidir ve fazla mesai, prim, çocuk yardımı gibi esas ücrete ek ödemeler haczedilemez; ancak özel sektör işçileri açısından bu tür ödemeler “ücretin eki” sayılır ve maaş haczine dâhil edilebilir.

MAAŞA HACİZ İŞLEMİ NASIL YAPILIR?

• Alacaklı, icra takibi başlatır ve borçluya ödeme emri usulüne uygun olarak tebliğ edilir.
• Takip kesinleşince, UYAP üzerinden borçlunun SGK sorgusu yapılır ve çalıştığı işyeri tespit edilir.
• Borçlunun işvereni, ücret haczi için icra dosyasına üçüncü kişi olarak dahil edilir.
• Alacaklı, icra müdürlüğüne başvurarak haciz talebinde bulunur. Maaş haciz talebi dilekçesi örneği için buraya tıklayın.
• İcra müdürlüğü, talebi değerlendirir ve işverene ücret haciz müzekkeresi gönderir. İcra müdürlüğünün gönderdiği maaş haciz yazısı örneği için buraya tıklayın.
• Müzekkere ile işverene; borçlunun işyerinde çalışıp çalışmadığı, aldığı ücret tutarı, maaş üzerinde başka haciz olup olmadığı sorulur ve belirlenen tutarın maaştan kesilerek icra dairesine gönderilmesi talimatı verilir.
• İşveren, yasal olarak bu müzekkereye 7 gün içinde cevap vermek zorundadır. Cevap verilmemesi durumunda borçtan sorumlu tutulabilir. Maaş haczine cevap yazısı örneği için buraya tıklayın.
• İşveren, maaştan kesilen tutarı icra dairesine gönderir.
• Kesinti, borç tamamen ödenene kadar devam eder.

Hangi Ödemeler Haczedilebilir, Hangileri Haczedilemez?

İİK 82/11 uyarınca haczedilemeyenler:

• İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle işçiye yapılan tazminatlar
• Geçici iş göremezlik ödeneği
• Kısa çalışma ödeneği
• Asgari geçim indirimi ve benzeri ek gelirler. (AGİ, sendika aidatı, Bes kesintisi düştükten sonra maaş haczi kesintisi yapılır.)

Nafaka alacakları:

• İlama dayalı aylık nafaka haczedilemez
• İlama dayalı olmayan nafaka kısmen haczedilebilir
• Birikmiş nafaka (ilamlı alacak) tamamen haczedilebilir. Konuya ilişkin emsal kararlar için buraya tıklayın.

MAAŞ HACZİNDE SIRA

Maaş haczinde sıra ne demektir, Sıra ne işe yarar?

Maaş haczinde sıra, borçlunun maaşına birden fazla icra dosyasından haciz konulması halinde, hangi alacaklının önce ödeme alacağını belirleyen sistemdir. Maaş haczinde sıranın doğru belirlenmesi, işverenin hem alacaklılara hem de işçiye karşı sorumlu olmaması açısından kritiktir. Hatalı sıra, hukuki sorunlara yol açabilir. Bu nedenle işverenin, haciz sıralamasında avukat desteği alması önemlidir.

Borçlunun birden fazla icra dosyası olsa bile, tek maaşından her ay yalnızca bir alacaklıya ödeme yapılabilir. Bu nedenle, alacaklılar sıraya konulur ve maaşın haczedilebilir kısmı (örneğin dörtte biri) o ay yalnızca sıradaki alacaklıya ödenir. Bir alacak tamamen tahsil edildikten sonra, bir sonraki alacaklının tahsilatına geçilir.

Maaş haczi sırası nasıl belirlenir?

Maaş haczinde sıra belirlenirken:

• İcra takibinin başlama tarihi, borcun vadesi gibi unsurlar dikkate alınmaz.
• Belirleyici olan, maaş haczi yazısının işverene tebliğ tarihidir.
• İşverene önce ulaşan haciz yazısı, sıra bakımından öne geçer ve önce ödeme alır.

Maaş haczi sırası, satış sonrası düzenlenen ve icra müdürlüğünce hazırlanan sıra cetveliyle karıştırılmamalıdır. Maaş haczi sırasını işveren belirler ve bu sıraya karşı icra mahkemesinde şikâyet mümkündür; ancak sıra cetveli icra müdürlüğü tarafından belirlenir, satış sonrası alacak dağılımını gösterir ve 7 gün içinde kesinleşir. Ancak yine de Maaş hacizlerinde uygulanan sıra, fiilen sıra cetveli niteliği taşır. İİK madde 140 ve 142 hükümleri maaş haczi sırasına iişkin işlemler için de uygulanabilir. Kaynak: Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, 2013/3359 Esas,  2013/3764 Karar, 04.06.2013

Nafaka alacakları maaş haczinde kaçıncı sıradadır?

• Nafaka alacakları, diğer tüm alacaklara göre önceliklidir ve sıra beklemeksizin doğrudan maaştan kesilir.
• Nafaka için gönderilen haciz yazısının tebliğ sırası önemli değildir; her zaman ilk sıraya yazılır ve öncelikle ödenir.
• Ancak bu öncelik, sadece devam eden (aylık) nafaka alacakları için geçerlidir.
• Birikmiş nafaka borçları (geçmişe dönük ödenmeyen nafakalar) ise diğer alacaklar gibi tebliğ tarihine göre sıraya alınır.

MAAŞ HACZİNE İTİRAZ

Maaş haczi, kural olarak borçlunun işverenine gönderildiğinden, bazı durumlarda itiraz veya bildirim işveren tarafından yapılmalıdır. Borçlunun işten ayrılması, ücretsiz izne çıkması ya da maaşından zaten başka haciz kesintileri yapılıyor olması gibi durumlarda, işveren bu durumu açıklayan bir yazıyla icra dairesine bildirimde bulunabilir. Bu şekilde haczin uygulanamayacağı veya yapılacak kesintinin sınırlı olacağı ifade edilebilir.

📌 İtiraz, eğer borcun varlığına ilişkinse (örneğin: borç tamamen ödenmiştir, borç gerçekte mevcut değildir), bu durumda itiraz borçlu tarafından yapılmalıdır. Ancak kesintiyle ilgili fiili veya teknik bir engel varsa (örneğin işten ayrılma, ücretin elverişli olmaması), bu gibi durumlarda bildirim ya da itiraz, işveren tarafından yapılmalıdır.

Öte yandan, icra müdürlüğünün yaptığı işlemde hukuka aykırılık veya olayın gereklerine uygunluk bulunmuyorsa, İcra ve İflas Kanunu’nun 16. maddesi uyarınca ilgililer, işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikayet başvurusunda bulunabilir. Haczedilemez hakların haczi, ilama aykırı fazla alacak talebi ya da usulsüz ödeme emri gönderilmesi gibi durumlar bu şikayet hakkının kapsamına girer.

ÜCRET HACZİ İLE İLGİLİ SIKLIKLA SORULAN SORULAR

Emekli sandığı, SSK ve Bağkur emekli aylığı haczedilebilir mi? – 4A, 4B, 4C

İİK.nun 83/a maddesi gereğince,  İİK.nun 82 ve 83.maddelerinde yazılan mal ve hakların normalde haczedilmesi yasaktır. Bu malların haczedilmesine dair önceden yapılan anlaşmalar da geçersiz sayılır. Ancak 2009 yılında yapılan bir değişiklikle (5838 sayılı Kanun ile SGK m.93’te), borçlunun açık rızası (muvafakati) varsa, haczi yasak olan bu gelirlerin de haczedilebileceği kabul edilmiştir. Bu rıza takibin kesinleşmesinden sonra verilmelidir, haciz tarihinden önce veya sonra olması koşulu aranmaz.   Dolayısıyla, İİK.nun 83/a maddesindeki genel kuralın aksine, takibin kesinleşmesinden sonra olmak koşulu ile borçlunun haciz tarihinden önceki muvafakatinin geçerli olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. (Kaynak: Yargıtay 12. HD. 2016/19858 Esas, 2017/11840 Karar, 03.10.2017 Tarih)

Buna göre 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 93 ve 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun 121. Maddesi’ne göre emekli maaşları, borçlunun açık ve yazılı rızası olmadan haczedilemez. Rıza mutlaka borçludan olmalıdır, alacaklının tek taraflı talebi yeterli değildir.

⚠️ Zorunlu İstisna: Nafaka borçlarında borçlunun rızası aranmaksızın emekli maaşına haciz konabilir. Bu hem yoksulluk hem de iştirak nafakaları için geçerlidir.

⚠️ Vergi ve kamu alacakları: Devlete olan vergi ve SGK prim borçları gibi alacaklarda, kurumlar emekli aylıklarından kesinti yapabilir; bu işlemler mahkeme kararı gerektirmez.

Dul ve yetim maaşları haczedilebilir mi?

Dul ve yetim maaşları da emekli maaşları ile aynı statüye sahiptir yani genel olarak haczedilemez, ancak bu kuralın da nafaka alacakları için haczedilebileceği gibi bazı istisnaları vardır.

Öğrenci burs ve harçlıkları haczedilebilir mi?

Yargıtay, mecburî hizmet karşılığı verilen bursların haczini mümkün görürken, askerî öğrencilere verilen harçlıkların haczine izin vermemektedir.

Hayat sigortası haczedilebilir mi?

Hayat sigortasındaki sigorta bedeli, İcra ve İflas Kanunu’nun 82/11 maddesi kapsamına girmediği için haczedilemez nitelikte değildir. Ancak, hastalık, iş göremezlik, bakıma muhtaçlık, yaşlılık veya belirli süre sonunda borçluya veya ailesine ödenen paralar, 83. madde uyarınca borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar ayrıldıktan sonra kısmen haczedilebilir.

Öte yandan, sigorta bedelinin haczedilip haczedilemeyeceği, hayat sigortası sözleşmesinin sigorta ettiren tarafından kendi lehine mi yoksa üçüncü bir kişi lehine mi yapıldığına göre değişkenlik gösterir. Eğer sözleşme üçüncü kişi lehine yapılmışsa, lehtarın hukuki durumu — yani sigorta ettirenin lehtarı tek taraflı olarak değiştirme hakkı olup olmadığına (dönülebilir ya da dönülemez lehtar tayini) — haciz uygulamasını doğrudan etkileyebilir.

Bireysel Emeklilik Sistemi Birikimleri Haczedilebilir mi?

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) birikimleri kısmen haczedilebilir. 01.01.2017’de yürürlüğe giren Bireysel Emeklilik Sistemi Yönetmeliği’nin 26. maddesinde şu hüküm yer almaktadır: “Katılımcının sistemde bulunduğu ay sayısı ile haciz, rehin veya iflas tarihinde geçerli olan brüt asgari ücret tutarının çarpımına karşılık gelen birikim tutarı, nafaka alacaklıları hariç, haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dahil edilemez.”

Buna göre, BES hesabındaki fon paylarından, katılımcının sistemde kaldığı ay sayısı ile brüt asgari ücretin çarpımı kadar olan tutar korunur. Bu tutarın üzerindeki kısım ise haczedilebilir. Hesaplama yapılırken haciz, rehin veya iflas tarihindeki brüt asgari ücret esas alınır.(Kaynak: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, Esas: 2018/11309,  Karar: 2018/8049, K. Tarihi: 13.09.2018)

Öğretmenlerin ek ders ücreti haczedilebilir mi?

İİK’nun 83. maddesinde kısmen haczi caiz olan şeyler sayılmış olup, ek ders ücretlerinin maaştan sayılacağına ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Bu durumda bu ücretin tamamının haczedilmesine yasal bir engel yoktur.

Maaş ve Ücret Haczinde Borçlunun Rızası İle Tamamının Haczi Mümkün Müdür?

Rızası olsa bile, borçlu işçi ise 4857 sayılı Kanun’un 35. maddesi gereğince maaşının ancak 1/4’ü haczedilebilir; rıza, bu sınırı aşmaz. İşçi değilse, borçlunun açık rızası ile maaşının tamamının haczi mümkündür. Yani, işçi olup olmaması haciz sınırını belirler; işçi maaşında 1/4 sınırı vardır, diğer durumlarda ise borçlunun muvafakatiyle tam haciz yapılabilir.

HUKUKİ UYARI: www.mesudebusrakucuk.av.tr resmi kaynak değildir. Paylaşılan tüm veriler bilgi amaçlı olup, olası yanlışlıklardan kaynaklı sorumluluk kabul edilmez. Kullanıcılar sunulan bilgileri ve emsal Yüksek Mahkeme kararlarını resmi kaynaklardan teyit etmelidir.

BU YAZILAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Maaş Haczi Talebi Örneği – Müzekkeresi – Maaş Haczine Cevap Yazısı İşçiye Maaş Haczi: İşveren Ne Yapmalı? KREDİ BORÇLARINI ÖDEMEYEN BORÇLUNUN MAAŞ HESABINA BANKA TARAFINDAN BLOKE KONULABİLİR Mİ?